محمد رضا واليزاده معجزى
784
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
در اواخر سلطنت آنها نفوذ بيگانگان در همه شئون حياتى كشور به اندازهاى بود كه بالمره اميد مردم از دولت ايران سلب شده و همه مقدرات خود را بسته به عزم و تصميم ديپلماتهاى بيگانه مىدانستند و به مرور ايام تعصب آنها تحليل مىرفت تا اين اواخر كه ديگر احساس نفرت نمىكردند . بنابراين مقصر واقعى زعماء آنروز كشور بودند نه مردم . بدين سبب بود كه حسين خان كه يكى از خوانين مهم لرستان بود خلعت گرفتن از يك نفر بيگانه را عار و ننگ خود ندانسته و بلكه آن را مايه سرافرازى و افتخار مىدانست . كما اينكه پانزده سال بعد كه قواى روس و انگليس و ترك وارد ايران شده بودند على مردان خان بيرانوند كه از همه خوانين بيرانوند مقتدرتر و شجاعتر بود از طرف دولت روس بهسمت كماندان بروجرد منصوب شد و از آنها حقوق دريافت مىداشت . بارى به قرارى كه ويلسن نوشته حسين خان از طرف ايل بيرانوند براى او پيام دوستانه آورده بود مبنى بر اينكه چون آنها در گردنه به قصد توقيف « 1 » او كمين كرده بودند اينك مىخواهند با او روابط دوستانه برقرار سازند . ويلسن بهطور مزاح به حسين خان پاسخ داد كه متأسفم كه آنها موفق به گرفتن من نشدهاند و از حسين خان خواهش كرد از بيرانوندها دعوت كند كه جهت ملاقات او به خرمآباد بيايند . مشاراليه جواب داد عده آنها زياد است و آمدنشان به شهر مقدور نيست . بنابراين ويلسن نامه دوستانهاى داير بر اظهار امتنان از بيرانوندها كه طالب دوستى و ملاقات با او بودند توسط حسين خان نوشت و يك قبضه « 2 » موزر با يكصد و بيست عدد فشنگ به حسين خان داد و مشاراليه خرم و خوشحال از نزد ويلسن به خانه خود مراجعت كرد . چون روابط غالب خوانين باهمديگر خوب نبود ويلسن براى ملاقات با آنها ناگزير بود مراعات اين نكته را بكند و با هريك جداگانه ديدار بنمايد . از آن جمله شيخ على خان معروف به « شيخه » و غلام على خان امير همايون « 3 » باهمديگر اختلاف شديد داشتند و بههمين سبب هميشه خانه و قيطول آنان از همديگر فاصله خيلى زياد داشت و حسين خان نيز روابط دوستانهاى با هيچيك نداشت درحالىكه غلام على خان برادر اعيانى او بود لكن مشاراليه به احترام على مردان برادر
--> ( 1 ) . چنانكه قبلا نوشتيم ، بيرانوندها هنگامى كه ويلسن مىخواست از نهاوند به خرمآباد بيايد ، راه در گردنه را سد كرده بودند كه او را دستگير ساخته و به عنوان گروگان نزد خود نگاهدارند تا دولت ايران عدهاى از بيرانوندها را كه در توقيف داشت آزاد سازد . ( 2 ) . اصل : قطعه . ( 3 ) . بالاخره همين دشمنى فىمابين خوانين بود كه انقراض آنها و موفقيت ارتش را تسريع كرد و قبل از همه خوانين ، شيخ على خان را به بالاى دار فرستاد . توضيح اين مقال را در فصل مربوط به فتح لرستان توسط قواى غرب نوشتهايم .